Artikel: Sparen voor de toekomst

(DWT 30/04/2005) Paramaribo - Hollende inflatie in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw heeft de systematische opbouw van pensioenen in Suriname lange tijd onmogelijk gemaakt. De zwakte van de Surinaamse gulden maakte het voor de meeste mensen veel aantrekkelijker om het inkomen snel uit te geven dan het te sparen. Degenen die wel bij een pensioenfonds zaten, zagen door het uitblijven van indexering van de beleggingen hun opgebouwde spaarpotje alsmaar kleiner worden en zagen daardoor niet het nut van aanvullende pensioenmaatregelen. De monetaire stabiliteit van de afgelopen jaren biedt nu echter de mogelijkheid voor een grondige herziening van het Surinaamse pensioenenstelsel en een meer actieve stimulering van pensioenopbouw door de overheid en het bedrijfsleven.

In tegenstelling tot veel ontwikkelingslanden heeft Suriname in theorie een voldoende ontwikkeld pensioensysteem. Zowel in de publieke als private sector kunnen veel werknemers hun pensioen opbouwen door bij te dragen aan pensioenfondsen. Het verschil in de stabiliteit en rendement van de verschillende fondsen is echter enorm groot. Met name de fondsen voor overheidswerknemers hebben hun vermogen door de inflatie drastisch terug zien vallen omdat zij in lokale valuta werken. Fondsen van ondernemingen zoals BHP Billiton, die vaak in euro’s of dollars werken en kunnen aansluiten bij internationaal opererende pensioenfondsen, hebben door het ontbreken van valuta risico’s wel een goede vermogensopbouw kunnen realiseren.

De Surinamer heeft door de recente geschiedenis de aandacht voor de pensioenopbouw grotendeels verloren. In het belang voor de bevolking en het land dienen zowel overheid en bedrijfsleven pensioenopbouw te stimuleren en te faciliteren. Zo kan de overheid via fiscale maatregelen het aantrekkelijk maken om geld opzij te zetten voor de oude dag, zoals dat ook elders in de wereld wordt gedaan. De Amerikanen hebben hun fiscaal vriendelijke 401K, de Britten hun ISA’s en TESSA’s en in Nederland kent men de belastingaftrekbare lijfrentes. Door aanvullend pensioenopbouw fiscaal aantrekkelijk te maken, in de meeste gevallen door het mogelijk te maken om het bedrag dat men in het pensioenplan stopt belastingaftrekbaar te maken, wordt men gestimuleerd om te sparen. Bij uitkering belast de overheid het pensioen wel, maar doorgaans tegen een lager tarief dan ten tijde van de inleg.

Bedrijven kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het stimuleren van de pensioenopbouw. Naast het voor werknemers verplicht stellen van deelname in het bedrijfspensioenplan, kunnen er ook afspraken gemaakt worden in CAO’s waarbij het bedrijf in plaats van een hoger loon, dat onderhevig is aan inkomstenbelasting, een extra bijdrage levert aan het pensioen van de werknemer. Sociaal voelende organisaties zouden werknemers die er voor kiezen om extra pensioen op te bouwen ook kunnen belonen hiervoor door hen een extra bonus te geven en de extra inleg te verdubbelen tot een bepaalde hoogte. Ook kunnen de financiële instellingen in Suriname aanvullende pensioenproducten met hogere rendementen dan spaarrekeningen ontwikkelen waarmee mensen beter kunnen sparen voor de toekomst.

Steun van de overheid en het bedrijfsleven in de pensioenopbouw is erg belangrijk, maar om de oudedagsvoorziening veilig te stellen is goed management van de pensioenfondsen het allerbelangrijkst. Om waardeverlies door inflatie te voorkomen is het indexeren cruciaal. Indexeren zorgt ervoor dat de waarde van het pensioen relatief gelijk blijft. Dit is alleen mogelijk bij actief fondsbeheer met concrete doelstellingen waarop managers afgerekend kunnen worden. Pensioenfondsen in Suriname moeten dan ook professionaliseren en expertise van buiten aantrekken. Daarnaast zal er schaalvoordeel gecreëerd moeten worden, d.w.z. dat er voldoende financiële volume moet zijn om te investeren in projecten, onroerend goed of beleggingsfondsen om genoeg rendement te genereren. Kleinschalige Surinaamse pensioenfondsen waar slechts enkele honderden mensen premies inleggen, zullen niet voldoende kapitaal hebben om risicospreidend en risicomijdend te investeren.

De ontwikkelingen in Suriname gaan de goede kant op. Verschillende bedrijfstakken hebben de stap genomen om pensioenfondsen op te richten en bestaande fondsen kijken naar de mogelijkheden om externe vermogensbeheerders aan te trekken om het rendement te vergroten. Innovatieve beleggingsproducten waarbij de inleg altijd gegarandeerd blijft, kunnen fondsen helpen om zonder het risico van kapitaalverlies toch kapitaalgroei te realiseren, terwijl de premiebetalers zekerder kunnen zijn dat zij. Niettemin zouden in een klein land als Suriname de pensioenfondsen elkaar moeten opzoeken en fuseren, mede ook om de administratieve kosten te verlagen. De overheid moet, met het oog op de toekomst, pensioenopbouw niet alleen zo veel mogelijk steunen, maar ook via de Centrale Bank van Suriname reguleren om er zorg voor te dragen dat de fondsen voldoende kapitaal hebben om de pensioenen uit te betalen in het heden en de toekomst.

© Drs. Benjamin R.H. Bremmer, InCar Trust (bremmer@incartrust.com)
InCar Trust is het aanspreekpunt voor Sares Invest in Suriname en het Caribische gebied

Artikel: Risicospreiding door beleggen in fondsen

(DWT) 16 april 2005 -- Mensen die te weinig tijd hebben om zich te verdiepen in individuele aandelen, of die niet genoeg kennis bezitten over de internationale financiële wereld, maar toch meer rendement willen hebben op hun geld dan met een reguliere spaarrekening, kiezen traditiegetrouw voor beleggingsfondsen. In deze fondsen wordt het geld van een grote groep beleggers geïnvesteerd. De beslissing waar in te investeren wordt hierbij overgelaten aan één of meerdere professionele fondsmanagers.

Fondsbeleggen is in de afgelopen jaren steeds populairder geworden. Niettemin blijft het aanbod voor de particulier vaak beperkt tot de fondsen die de lokale banken aanbieden. Echter, via onafhankelijke vermogensbeheerders kunnen beleggers uit ruim 200.000 verschillende fondsen kiezen, variërend van indexfondsen, onroerendgoedfondsen en hedgefondsen tot sectorfondsen, landenfondsen en private equity fondsen.

Ondanks dat fondsen door hun aard het risico voor de belegger al spreiden, betekent dat niet dat alle fondsen positieve resultaten laten zien. Ten eerste hangt het resultaat af van de vaardigheden van het fondsmanagement. De keuzes van de fondsmanager hebben directe invloed op het behaalde resultaat. Ten tweede is het behaalde resultaat afhankelijk van mandaat van het fonds, ofwel de opdracht om bepaalde investeringen te doen. Als men heeft belegd in een biotechnologiefonds en deze sector zit in een negatieve trend, dan kunnen positieve resultaten moeilijk te behalen zijn.

Het succes van veel fondsen wordt vaak afgelezen aan de prestatie ten opzichte van een graadmeter, de zogenaamde benchmark. Dit kan een index zoals de S&P 500, MSCI World Index of AEX zijn, maar ook soortgelijke fondsen, de peer group. Een grote groep fondsen claimt dan ook dat zij het goed doen (ten opzichte van hun benchmark), terwijl de absolute resultaten voor de beleggers negatief zijn. Echter, veel fondsen kunnen hun eigen benchmark niet eens verslaan hetgeen de vraag oproept waarom de kosten voor actief vermogensbeheer te betalen als je met passief indexbeleggen een beter resultaat kan behalen.

Niet alle fondsen kijken echter naar deze benchmarks of peer groups, maar gaan voor ‘absolute returns’. Dit houdt in dat zij als doelstelling hebben om elke maand, kwartaal of jaar een positief resultaat voor de belegger te behalen.

De keuze voor de belegger is dus groot, maar niet makkelijk. Wil men goed in fondsen beleggen, dan zal men ook zijn huiswerk goed moeten doen. Alhoewel organisaties als Morningstar fondsen beoordelen op onafhankelijke wijze en deze een rating geven, blijft het voor de particuliere belegger toch moeilijk om echt inzicht te krijgen in een fonds en om een geïnformeerd besluit te nemen. De banken kunnen doorgaans ook geen soelaas bieden, aangezien zij vaak te weinig kennis in huis hebben om goede adviezen te geven. Daarnaast geven zij vaak de voorkeur aan hun eigen fondsen of zijn zij beperkt in de fondsen die zij kunnen of willen aanbieden.

Onafhankelijke vermogensbeheerders geven de belegger doorgaans de beste mogelijkheden als men wil beleggen in fondsen. Niet alleen zijn zij niet afhankelijk van banken of fondsfamilies en kunnen zij dus de beste fondsen uitkiezen, maar kunnen zij fondsen ook beter beoordelen. Een goede vermogensbeheerder zal dan ook zelf naar fondsen gaan om de organisatie te bekijken en te praten met de fondsmanagers. Daarnaast kunnen vermogensbeheerders ook helpen de beste portefeuille samen te stellen. Dit doen zij aan de hand van een specifieke opdracht van de belegger. Dit kan betrekking hebben op het risico dat de belegger wil lopen, maar ook op het rendement dat behaald moet worden.

Rendement en risico gaan doorgaans samen: hoog risico geeft meestal de kans op een hoger rendement. Zo ook voor beleggingsfondsen. Goed fondsmanagement kan het risico echter verminderen, terwijl het rendement relatief hoog blijft. Echter, een belegger die in bijvoorbeeld tien fondsen belegd, behaalt niet altijd de beste resultaten of loopt het laagste risico. Een goede beleggingsportefeuille bevat fondsen die zo min mogelijke correleren (samenhang hebben) aan elkaar. Dit wil zeggen dat de fondsen niet allemaal gelijktijdig moeten dalen of stijgen. Door de correlatie zo laag mogelijk te houden maakt men de portefeuille schokbestendig zodat bij gebeurtenissen als 11 september men niet geconfronteerd wordt met een plotselinge waardedaling. Door alleen de best presterende fondsen te kiezen zorgt men ervoor dat het rendement ondanks het risicomanagement bovengemiddeld blijft.

Fondsbeleggen biedt de Surinaamse belegger veel mogelijkheden, maar kennis en goed advies blijft van groot belang. De belegger moet ook mondig zijn, veel vragen stellen en transparantie eisen van banken en vermogensbeheerders als het aankomt op de adviezen die worden gegeven en de kosten die hiervoor in rekening worden gebracht.

© Drs. Robin Bonnerjee, Sares Invest (saresinvest@incartrust.com)

InCar Trust is het aanspreekpunt voor Sares Invest in Suriname en het Caribische gebied