Artikel: Sparen voor de toekomst

(DWT 30/04/2005) Paramaribo - Hollende inflatie in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw heeft de systematische opbouw van pensioenen in Suriname lange tijd onmogelijk gemaakt. De zwakte van de Surinaamse gulden maakte het voor de meeste mensen veel aantrekkelijker om het inkomen snel uit te geven dan het te sparen. Degenen die wel bij een pensioenfonds zaten, zagen door het uitblijven van indexering van de beleggingen hun opgebouwde spaarpotje alsmaar kleiner worden en zagen daardoor niet het nut van aanvullende pensioenmaatregelen. De monetaire stabiliteit van de afgelopen jaren biedt nu echter de mogelijkheid voor een grondige herziening van het Surinaamse pensioenenstelsel en een meer actieve stimulering van pensioenopbouw door de overheid en het bedrijfsleven.

In tegenstelling tot veel ontwikkelingslanden heeft Suriname in theorie een voldoende ontwikkeld pensioensysteem. Zowel in de publieke als private sector kunnen veel werknemers hun pensioen opbouwen door bij te dragen aan pensioenfondsen. Het verschil in de stabiliteit en rendement van de verschillende fondsen is echter enorm groot. Met name de fondsen voor overheidswerknemers hebben hun vermogen door de inflatie drastisch terug zien vallen omdat zij in lokale valuta werken. Fondsen van ondernemingen zoals BHP Billiton, die vaak in euro’s of dollars werken en kunnen aansluiten bij internationaal opererende pensioenfondsen, hebben door het ontbreken van valuta risico’s wel een goede vermogensopbouw kunnen realiseren.

De Surinamer heeft door de recente geschiedenis de aandacht voor de pensioenopbouw grotendeels verloren. In het belang voor de bevolking en het land dienen zowel overheid en bedrijfsleven pensioenopbouw te stimuleren en te faciliteren. Zo kan de overheid via fiscale maatregelen het aantrekkelijk maken om geld opzij te zetten voor de oude dag, zoals dat ook elders in de wereld wordt gedaan. De Amerikanen hebben hun fiscaal vriendelijke 401K, de Britten hun ISA’s en TESSA’s en in Nederland kent men de belastingaftrekbare lijfrentes. Door aanvullend pensioenopbouw fiscaal aantrekkelijk te maken, in de meeste gevallen door het mogelijk te maken om het bedrag dat men in het pensioenplan stopt belastingaftrekbaar te maken, wordt men gestimuleerd om te sparen. Bij uitkering belast de overheid het pensioen wel, maar doorgaans tegen een lager tarief dan ten tijde van de inleg.

Bedrijven kunnen ook een belangrijke rol spelen bij het stimuleren van de pensioenopbouw. Naast het voor werknemers verplicht stellen van deelname in het bedrijfspensioenplan, kunnen er ook afspraken gemaakt worden in CAO’s waarbij het bedrijf in plaats van een hoger loon, dat onderhevig is aan inkomstenbelasting, een extra bijdrage levert aan het pensioen van de werknemer. Sociaal voelende organisaties zouden werknemers die er voor kiezen om extra pensioen op te bouwen ook kunnen belonen hiervoor door hen een extra bonus te geven en de extra inleg te verdubbelen tot een bepaalde hoogte. Ook kunnen de financiële instellingen in Suriname aanvullende pensioenproducten met hogere rendementen dan spaarrekeningen ontwikkelen waarmee mensen beter kunnen sparen voor de toekomst.

Steun van de overheid en het bedrijfsleven in de pensioenopbouw is erg belangrijk, maar om de oudedagsvoorziening veilig te stellen is goed management van de pensioenfondsen het allerbelangrijkst. Om waardeverlies door inflatie te voorkomen is het indexeren cruciaal. Indexeren zorgt ervoor dat de waarde van het pensioen relatief gelijk blijft. Dit is alleen mogelijk bij actief fondsbeheer met concrete doelstellingen waarop managers afgerekend kunnen worden. Pensioenfondsen in Suriname moeten dan ook professionaliseren en expertise van buiten aantrekken. Daarnaast zal er schaalvoordeel gecreëerd moeten worden, d.w.z. dat er voldoende financiële volume moet zijn om te investeren in projecten, onroerend goed of beleggingsfondsen om genoeg rendement te genereren. Kleinschalige Surinaamse pensioenfondsen waar slechts enkele honderden mensen premies inleggen, zullen niet voldoende kapitaal hebben om risicospreidend en risicomijdend te investeren.

De ontwikkelingen in Suriname gaan de goede kant op. Verschillende bedrijfstakken hebben de stap genomen om pensioenfondsen op te richten en bestaande fondsen kijken naar de mogelijkheden om externe vermogensbeheerders aan te trekken om het rendement te vergroten. Innovatieve beleggingsproducten waarbij de inleg altijd gegarandeerd blijft, kunnen fondsen helpen om zonder het risico van kapitaalverlies toch kapitaalgroei te realiseren, terwijl de premiebetalers zekerder kunnen zijn dat zij. Niettemin zouden in een klein land als Suriname de pensioenfondsen elkaar moeten opzoeken en fuseren, mede ook om de administratieve kosten te verlagen. De overheid moet, met het oog op de toekomst, pensioenopbouw niet alleen zo veel mogelijk steunen, maar ook via de Centrale Bank van Suriname reguleren om er zorg voor te dragen dat de fondsen voldoende kapitaal hebben om de pensioenen uit te betalen in het heden en de toekomst.

© Drs. Benjamin R.H. Bremmer, InCar Trust (bremmer@incartrust.com)
InCar Trust is het aanspreekpunt voor Sares Invest in Suriname en het Caribische gebied